Case study Een bruid in de morgen

Case study Een bruid in de morgen

10-05-2020 Uit Door Laura Schoenmakers

Voor mijn opleiding tot theatermaker bij Huis van Puck bestudeerde ik het toneelstuk Een Bruid in de Morgen van Hugo Claus. Leuk om te doen, want uit mezelf zou ik dit stuk niet zo snel gelezen hebben. In coronavrije tijden zou ik een live presentatie gegeven hebben, nu werd het een filmpje. In dit artikel deel ik de ontwerpen voor toneelbeeld en kostuums die ik maakte voor Een Bruid in de Morgen.

Over het toneelstuk

Een Bruid in de Morgen werd geschreven door de Vlaamse auteur Hugo Claus in 1953. Kort gezegd gaat het over de familie Pattini, die aan de grond zitten. Vader Pattini is musicus en werkt al tien jaar aan een muziekstuk zonder muziekinstrument in huis. Het gezin heeft alle luxe voorwerpen weg moeten doen. Om weer uit de rode cijfers te raken heeft Moeder Pattini bedacht dat hun zoon Thomas gaat trouwen met zijn nicht Hilda. Zij is al lang single, al wat ‘ouder’ (rond de 30) en hard op zoek naar een man om mee te trouwen. Althans, dat is wat Ma Pattini vindt.

Zowel pa als ma vinden dit plannetje helemaal oké. Wij zouden het incest noemen. Dochter Andrea is de enige die dit ook ziet. Zij is rebels en bekritiseert haar ouders en hun plannen constant. ‘Wat wil Thomas?’, vraagt ze hen. Blijkbaar is die vraag niet belangrijk voor de ouders. Zij willen iets anders voor Thomas dan hij zelf wil.

Het verhaal begint op de middag vlak voor nicht Hilda een paar dagen komt logeren. Thomas moet zich netjes aankleden en Andrea moet zich opsluiten in het muziekkamertje van Pa Pattini. Alles om een zo goed mogelijke indruk te maken op Hilda. Dat is sowieso iets waar moeder Pattini het hele stuk lang erg mee bezig is, keeping up appearances. Aan het einde van Een Bruid in de Morgen blijkt de familie bijvoorbeeld helemaal niet Pattini te heten, maar Pattijn.

Terug naar het verhaal. Ma bekokstooft dat Hilda en Thomas tijdens de tweede nacht bij elkaar moeten slapen. Als pasverloofden. Andrea gaat in de aanval, want zij wil dit absoluut niet. Toch gaat het plan door. Dan pakt Thomas onverwacht de regie terug, als hij midden in de nacht ineens wegvlucht uit Hilda’s omarming. Andrea gaat hem achterna.

Thomas wordt niet gevonden en Andrea en haar moeder voeren een nachtelijk gesprek. Moeder weet Andrea ervan te overtuigen dat de band tussen zus en broer onnatuurlijk hecht is. Andrea moet Thomas loslaten. Met die woorden laat ze Andrea alleen, die eenzaam piekerend een besluit neemt. Ze zal haar ouders wil volgen en in De Kempen gaan logeren. Ze neemt afscheid van iedereen en doet dat veel intenser dat je zou verwachten. Er staat iets te gebeuren.

In de kamer van Pa Pattini kleedt Andrea zich om in een mooie jurk en maakt ze zich op. Vervolgens neemt ze een dosis slaappillen, waar ze aan sterft. Thomas komt ondertussen thuis en krijgt van zijn moeder te horen dat Andrea op de trein naar Engeland is gestapt. Hij rent weer naar buiten om haar te zoeken, terwijl Ma en Hilda samen vooruitkijken naar de op handen zijnde bruiloft.

Er is zoveel in dit toneelstuk! Je kunt er als theatermaker heel veel kanten mee op. Er is een familiethema, incest, van kinderen die niet volwassen willen worden en de schijn ophouden. Met al die ingangen kun je een mooi gelaagd toneelstuk maken.


Aanwijzingen van de auteur

Aan het begin van het toneelstuk staan enkele aanwijzingen van de auteur over decor, casting en kostuums. Claus zegt dat het decor overwegend grijs is. Hiermee wil hij aangeven hoe saai de familie Pattini is. Een familie van grijze muizen. Daarnaast geeft hij de aanwijzing dat er een witte trap in het decor moet staan.

Laura's decorontwerp voor Een Bruid in de Morgen van Hugo Claus
Linksvoor zie je de slaapkamer van Thomas en Andrea, rechtsvoor de woonkamer en rechtsachter de kamer van Pa Pattini.

Aangezien dit decorontwerp slechts een uiting van een eerste idee is, ontbreekt er nog het een en ander. Zo wil ik aan de achterwand een groot raam toevoegen, met een wit achterdoek. Met behulp van licht wil ik hier namelijk laten zien welk moment van de dag het is. Ook in het huis zelf wil ik lichtbronnen toevoegen, zoals staande lampen, die ook aan- en uit kunnen.


De kostuums

Toneelkostuums moeten wat mij betreft altijd een representatie zijn van het karakter van een personage. Voor Een Bruid in de Morgen kwam daar nog bij dat ik een kwinkslag wilde toevoegen naar de tijd waarin Hugo Claus dit stuk schreef, 1953. Ik heb dus extra gekeken naar de kledingstijl en mode van de jaren 50.

Ik zie een duidelijke scheiding tussen Pa, Ma en Hilda enerzijds en Thomas en Andrea anderzijds. Dat zie je dus ook terug in de kostuumontwerpen. Ik bespreek ze hieronder stuk voor stuk.


Ma Pattini

Ma Pattini, Madeleine, is het toppunt van saaiheid in het beeld. Haar poederprijze kleiding past uitstekend bij de grijze woonkamer waarin ze het meest verblijft. Ze leeft in armoede, eet niet goed en de kleding heeft iets versletens. Het is wel netjes en schoon, maar je ziet dat het veel gedragen is. Haar huid is dof en bleek, want ze komt nagenoeg niet buiten.

Haar jasje is haar te groot, zoals je ziet bij de schouders en armen. Ze verdrinkt er een beetje in. Als rok draagt ze een plisségeval, wat haar een degelijk en braaf uiterlijk geeft. Haar haar is gestyled in jaren 50 stijl.

Ondanks haar brave uiterlijk heeft Ma een agressieve hysterische kant. Door haar een saai uiterlijk te geven, valt deze hysterische kant van haar des te meer op.

Kostuumontwerp Ma Pattini uit Een Bruid in de Morgen door Laura Schoenmakers

Pa Pattini

Pa Pattini, Henri Pattini, is een musicus zonder muziekinstrumenten. Zijn piano heeft hij geruild met de bovenbuurman zodat de Pattini’s in hun woning kunnen blijven.

Pattini is een beetje een sul, qua uiterlijk. Het lijkt hem allemaal niet zo veel te kunnen schelen. Hij blijft maar graven naar de perfecte combinatie van noten voor zijn muziekstuk. Best lastig lijkt me, zonder instrument. Toch loopt hij altijd met een stapel partituren in zijn handen. Vaak loopt hij in gedachten door het huis.

Ma zet hem steeds weg als onbenul, maar het publiek ziet juist een toegewijde man die pech heeft gehad in het leven. Zijn kleding is meer antracietgrijs. Hij draagt een soort mocassins of crocs. Makkelijk zittende schoenen. Zijn vrouw kiest zijn kleding, want hij ziet er eigenlijk altijd uit als om door een ringetje te halen. Zijn outfit past vaak naadloos bij de hare.

Kostuumontwerp Pa Pattini uit Een Bruid in de Morgen door Laura Schoenmakers

Andrea

Andrea is de dochter van het gezin. Ze is rebels en bekritiseert het gedrag van het ouders openlijk. Om haar rebelse innerlijk ook uiterlijk vorm te geven, moet haar kleding het tegenovergestelde zijn van haar ouders.

Dat betekent dus kleur, kleur, kleur. Qua ontwerp heb ik gekeken naar nineties color blocks. De legging doet een beetje denken aan Ziggy Stardust. Haar kleding moet haar vrouwelijkheid beslist niet benadrukken. Schoenen zijn legerkisten, Dr. Martens of bikerboots.

Hoe kleurrijk Andrea zich ook kleedt, haar gevoelens liggen besloten in een precaire balans. Ze schiet snel door in het hysterische gedrag dat ze van haar moeder erfde. Andrea neigt daarnaast naar depressies en pessimisme. Haar kleurrijke kleding vormt daarmee een sterk contrast.

Kostuumontwerp Andrea Pattini uit Een Bruid in de Morgen door Laura Schoenmakers

Thomas

Thomas Pattini is de zoon. Hij is een beetje vreemd, vermeldt Hugo Claus. Thomas is zeer gevoelig en heeft maar een droom: chauffeur worden en zelf weten hoe snel hij door de bochten rijdt.

Thomas is de spil van het plot. Zijn moeder wil namelijk dat hij trouwt met nicht Hilda. Thomas is een beetje kinds, hij realiseert zich niet hoe de wereld in elkaar steekt. Laat staan dat hij weet wat er van hem verwacht wordt als hij met een vrouw trouwt.

Hij is speels, ziet kansen waar anderen die niet zien. Opgroeien en met een vrouw trouwen is wel het laatste waar hij zich druk om maakt. Hoe hij overkomt kan hem nauwelijks wat schelen. Dat zie je dus ook in het kostuum. Hij draagt zijn haar iets te lang, Andrea is de enige die zijn haar mag knippen en dat weigert ze te doen voor nicht Hilda.

Een jongetje in een volwassen outfit, zo ziet Thomas er volgens mij uit. Ergens wil hij volwassen zijn, maar diep vanbinnen eigenlijk helemaal niet.

Kostuumontwerp Thomas Pattini uit Een Bruid in de Morgen door Laura Schoenmakers

Hilda

Nicht Hilda is de vrouw die Ma Pattini heeft uitgezocht voor Thomas. Hilda is de dochter van de zus van Pa Pattini. Ze is al ‘oud’, in de 30, en is nog niet getrouwd. Ma denkt dat deze dame wel heel graag wil trouwen en koppelt haar aan Thomas.

Extra fijn is dat Hilda veel geld heeft en dat ze daarmee de Pattini’s uit de rode cijfers kan helpen. Dat ze familie is, maakt het hele plannetje wrang. Deze geplande incest wordt door zowel Pa als Ma geslikt voor zoete koek, alleen Andrea lijkt realistisch te blijven en bekritiseert het plan.

Hildas outfit is een zoet jaren ’50 jurkje: wijd uitlopend met een bloemenprint. Haar schoenen zijn lieve pumps met een klein hakje. Ze is nauwkeurig opgemaakt en de enige in het stuk met sieraden. Haar kapsel is ook gestyled in jaren-50-stijl (de krul en de bob).

Haar lieflijke uiterlijk contrasteert met haar plan om haar neef Thomas te trouwen. Hilda’s biologische klok tikt door en ze wil hem verleiden, koste wat kost. Een vamp. Dat zit er onder dit lieflijke uiterlijk. Een echte wolf in schaapskleren.

Kostuumontwerp Hilda uit Een Bruid in de Morgen door Laura Schoenmakers

Ik maakte deze schetsen en ontwerpen voor een studieopdracht. Daarbij probeerde ik me voor te stellen hoe ik Een Bruid in de Morgen zou regisseren. Dit zijn mijn ideeën en interpretaties.

 

 

 

 

 

 

 

Laura Schoenmakers