Opa Piet

Opa Piet

23-03-2019 Uit Door Laura Schoenmakers

Als ik denk aan mijn Opa, zie ik gelijk zijn atelier voor me. Dat was gevestigd in een oude watermolen in het dorpje Panheel in Limburg. Op de begane grond werkte hij. Ging je direct na binnenkomst rechtsaf, dan kwam je in een van zijn werkruimtes. Het rook er naar verf. Overal lagen half-leeggeknepen tubetjes olieverf. Ik mocht nergens aankomen. Maar toch vond ik het altijd een avontuur om met Opa mee te gaan naar de Molen. Daar kwamen werelden tot leven, was het spannend om op ontdekkingstocht te gaan en kon ik naar hartelust beestjes tekenen. Mijn Opa was beeldend kunstenaar en produceerde zo’n 700 kunstwerken in zijn leven. Een gedreven, gepassioneerde man die leefde voor zijn vak: de kunst.

Opa Piet noemden we als kinderen ook wel Opa Pijp omdat hij altijd een pijp in zijn mond had. Maar eigenlijk heette hij Piet. Piet Schoenmakers. Hij werd in 1919 geboren in Roermond, in de voorstad Sint Jacob.

Portret van Piet Schoenmakers
Mijn Opa, kunstenaar Piet Schoenmakers.

Zijn creatieve leven begon toen zijn talent voor tekenen werd opgemerkt en hij naar de tekenschool van Pierre Cuypers ging. En wat een tekentalent was dat! Opa had een scherpe blik – hij zag alles en kon dat haarfijn op papier zetten. Samen met zijn broer en zus verzorgde hij een kerstkrant in de buurt en tekende alles in Roermond en omstreken na.

Tekening van Piet Schoenmakers
Ibiza was een dankbaar onderwerp voor de tekenlust van mijn Opa.

Onvergetelijk zijn de tekeningen van de toren van de Christoffelkathedraal, die door de Duitsers in 1944 werd gebombardeerd. Vanuit zijn huis heeft mijn Opa daar het beste zicht op gehad. Als een gebroken vinger priemde de kathedraaltoren de lucht in. Waar eerst Sint Christoffel een oogje hield op de reizigers over de Maas, bleef slechts een gespleten karkas over. Een angstaanjagend gezicht. En daarom ook iets dat vastgelegd móest worden. En dus tekende mijn Opa. Een liefde die hij de rest van leven hield. ‘Tekenen is schrijven, een spel van lijnen. Het is gelijk raak of niet: de lijn is alles. Ik ben meer geboeid door mooie tekeningen dan door schilderijen.’

Tekening Christoffelkathedraal Piet Schoenmakers
De Christoffelkathedraal van Roermond, gezien vanuit Voorstad Sint Jacob.

Hij bleef tekenen. En zo adviseerde zijn voormalige tekenleraar hem om te gaan studeren aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam. Dat was in die tijd niet zo eenvoudig als nu. Tegenwoordig switchen we zó van de ene studie naar de andere en kiezen voor een carrière vol hops. In 1937, toen Opa 18 was, toog hij naar Amsterdam. Hij kreeg geen beurs en zijn ouders hadden geen geld voor de reis. En daarom stapte hij op de fiets. Hij fietste dus van Roermond naar Amsterdam!

In Amsterdam deed hij de grafische opleiding en won en passant nog de Prix de Rome – een prestigieuze kunstprijs – voor zijn ets van Odysseus. Na zijn studie ging hij werken bij keramisch atelier Sint Joris in Beesel, in Limburg. Daar bleef hij werken tot zijn pensioen in de jaren ’80. Hij was een zeer veelzijdig kunstenaar en bekwaamde zich als tekenaar, etser, graveur, schilder, beeldhouwer, keramist en glazenier. Wauw…

Bij Sint Joris maakte hij veel gevelversieringen en de ontwerpen daarvoor. Het was de tijd van de wederopbouw. Na de Tweede Wereldoorlog moest er veel nieuw gebouwd worden in Nederland. Er werd geïnvesteerd in openbare gebouwen: scholen, musea, gemeentehuizen. Er was geld voor opsmuk, dus maakte mijn Opa veel keramische gevelreliëfs. Voor scholen waren dat vaak herkenbare beelden: dieren, kinderen, speelgoed. Maar wel in zijn eigen stijl. Op de foto hieronder zie je bijvoorbeeld een kar met paardjes ervoor. Precies zulk soort paardjes tekende Opa altijd voor mij: een smal hoofd, taps toelopende benen, een wapperende staart. Met enkele lijnen kon hij de essentie neerzetten. Daarin schuilt voor mij de echte kunstenaar. Ik keek graag naar hem als hij tekende. Als ik dan zelf een potlood oppakte, deed ik hem graag na.

Links een keramiekreliëf van mijn Opa, rechts een tekening van een paard van hem in mijn poesiealbum.

In 2009 overleed hij. Ik had al jaren een slechte band met hem, vooral door de scheiding van mijn ouders. Toch blijft hij leven in mijn herinnering. Hoe ouder ik word, hoe meer ik hem op waarde leer te schatten. Hij was gék op zijn kleinkinderen, vooral op mijn broer. Die twee haalden altijd de gekste streken uit. Daar leende het huis van Opa en Oma zich gelukkig perfect voor. Ze woonden in een huis vlakbij de Maas, in Herten, bij Roermond. Het huis lag hoger dan de weg die er voorlangs liep, zodat je altijd met de trap naar boven moest. De garage lag op dezelfde hoogte als de weg, er boven was een erker gebouwd, met een groot dakraam. Nu had Opa bedacht dat het leuk was om de langsfietsende mensen op straat te foppen. Hij pakte een rijksdaalder uit zijn portemonnee en plakte die op straat vast. Vervolgens verschansten hij en mijn broer zich in de erker bij het dakraam, om zich krom te lachen om de suffigheid van de mensen die probeerden de munt op te pakken en er dan achter kwamen dat ze gefopt waren.

Mooi contrast tussen de muur van de ECI Cultuurfabriek en het groen, blauw en rood op het schilderij van mijn Opa.

Mijn Opa was een van de meest gedreven mensen die ik ooit heb gekend. Voor hem was schilderen net zo noodzakelijk als ademen. Toen hij met pensioen ging, begon hij te schilderen. ‘Als je 65 wordt, stop je ook niet met ademen. Ademen en kunstwerken maken is voor mij hetzelfde; het is leven.’ Tot vlak voor zijn dood heeft hij geschilderd. Abstracte werken. De kleur spat ervan af. Ik houd zelf erg van abstracte schilderkunst, meer dan van figuratief. Met abstracte kunst mag je zelf fantaseren, moet je écht kijken. Het laat veel meer aan je verbeelding over. En toch ben ik, net als mijn Opa, ook altijd gefascineerd door tekeningen en de kunst om beeld in enkele lijnen te vatten. Dan blijf je maar kijken en zie je steeds meer…

Opa Piet in zijn atelier
Opa Piet in zijn atelier in de oude Molen.

Opa werkte altijd. Als ik er was, ‘s zomers, mocht ik wel eens met hem mee. Voor we gingen, smeerde hij boterhammen voor ons: eerst een gewone, dan beleggen met kaas of snijworst en dan een sneetje Limburg roggebrood er bovenop. Ik vond het altijd fijn om met Opa mee te gaan. We beleefden altijd wel iets geks. Of we gingen softijsjes met gekleurde bolletjes eten. Ergens voel ik dat mijn liefde voor kunst erfelijk is, dankzij al die generaties kunstliefhebbers voor mij. Maar misschien ben ik ook wel heel jong beïnvloed door het werk van mijn Opa en de tijd die ik in zijn atelier doorbracht tussen zijn schilderijen en beelden. Misschien kan ik daardoor zelf ook niet meer zonder kunst.

Expositie Piet Schoenmakers
Enkele schilderijen van mijn Opa in de ECI Cultuurfabriek.

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat Opa werd geboren in Roermond. Dat vieren we met een grote expositie in de ECI Cultuurfabriek met zijn schilderijen, tekeningen, grafiek, etsen, beeldhouwwerken en foto’s van keramiekwerk. De opening op 8 maart 2019 was heel bijzonder. De hele familie was aanwezig, ook mijn oom en tante. Zij beheren de schilderijen die mijn Opa achterliet in de Stichting Piet Schoenmakers en organiseren regelmatig exposities. Omdat dit jaar extra bijzonder is, verzorgt de VVV Roermond ook stadswandelingen door de Voorstad Sint Jacob, waar mijn Opa een eeuw geleden het levenslicht zag.

De flyer van de expositie Piet Schoenmakers ’19’19.

De expositie Piet Schoenmakers ’19’19 is nog te zien tot 31 maart 2019 in de ECI Cultuurfabriek in Roermond. Hij is gratis te bezoeken. Elke zaterdag en zondag van 13:00 tot 17:00 uur zijn leden van de Stichting aanwezig. In de weekenden wordt ook de stadswandeling georganiseerd. Meer informatie op de website van Stichting Piet Schoenmakers.

Mijn broer Kaj en ik bij het kunstwerk van Opa Piet bij de ABN AMRO bank in Roermond.

Bron- en fotoverantwoording

Voor de biografie van Piet Schoenmakers heb ik gebruik gemaakt van het boek Piet Schoenmakers 1919 – 2009, uitgegeven ter ere van een grote expositie in 2009.

Foto’s, van boven naar beneden:
1. Mijn broer Kaj en ik bij het keramisch reliëf van Opa Piet bij de ABN AMRO bank in Roermond. Foto door Jules Schoenmakers.
2. Portret Piet Schoenmakers, via de website van Stichting Piet Schoenmakers.
3. Tekening Ibiza door Piet Schoenmakers, via de website van Stichting Piet Schoenmakers.
4. Tekening Roermond door Piet Schoenmakers, via de website van Stichting Piet Schoenmakers.
5. Zelfportret Piet Schoenmakers, uit boek Piet Schoenmakers 1919 – 2009.
6. Ets Odysseus Piet Schoenmakers, via de website van Stichting Piet Schoenmakers.
7. Wandreliëf De Speelwagen door Piet Schoenmakers, via de website van Stichting Piet Schoenmakers.
8. Tekening paard door Opa Piet, uit mijn eigen poesiealbum.
9. Schilderij Opa in de ECI Cultuurfabriek, privéfoto.
10. Opa Piet in zijn atelier, uit boek Piet Schoenmakers 1919 – 2009.
11. Enkele schilderijen Piet Schoenmakers in ECI Cultuurfabriek, privéfoto.
12. De flyer van de expositie in 2019 in de ECI Cultuurfabriek te Roermond.
13. Mijn broer Kaj en ik bij het keramisch reliëf van Opa Piet bij de ABN AMRO bank in Roermond. Foto door Jules Schoenmakers.

Laura Schoenmakers