Categorieën
Opinie Schrijver

Een persoonlijke lofzang op user experience design

User Experience Design. Ik vind het fantastisch. Dat er een vakgebied bestaat dat zich bezig houdt met het ontwerpen van belevingen en die beleving ontwerpt op basis van wat gebruikers willen, ik verbaas me er nog steeds over. Het is zo logisch, zo intuïtief, dat ik me nog meer verbaas over het feit dat er nog maar weinig ontwerpers en ontwikkelaars deze magische oplossing hebben ontdekt. Maar ik houd het verder positief: Mijn persoonlijke lofzang op User Experience Design.

Waar heb ik het nou over?

Waar heb ik het nou precies over als ik het over UX design heb? UX design is een lastige term, want het wordt door veel mensen op de verkeerde manier gebruikt. De uitleg van Jesse James Garrett in The Elements of User Experience verduidelijkt voor mij veel.

Een definitie van user experience design

Hij omschrijft user experience design als een proces waarin je als ontwerper verantwoordelijk bent voor de ervaring van de gebruiker door alle acties een bewuste en expliciete bedoeling mee te geven. Jij bepaalt dus wat iemand met een product moet ervaren en zorgt er via doordachte acties voor dat dit ook gebeurt. Dat betekent dat je alle mogelijke acties en stappen van je gebruiker in ogenschouw moet nemen en dat je daarbij begrijpt wat de verwachtingen zijn bij die acties, stappen en jouw product.

Vijf vlakken voor user experience

Met user experience design ontwerp je dus voor de user experience, de gebruikersbeleving. Volgens Garrett horen er bij die gebruikersbeleving veel verschillende elementen, die hij onderverdeelt in vijf planes, vijf vlakken (zie ook de afbeelding):

  • Strategy plane (strategie):
    gebruikersbehoeften, doelstellingen van product en/of organisatie
  • Scope plane (kader):
    functionele omschrijving, eisen aan content/inhoud
  • Structure plane (structuur):
    interaction design & informatie-architectuur. Wat krijgt de gebruiker onder ogen en hoe zijn pagina’s met elkaar verbonden?
  • Skeleton plane (fundament):
    Interface design, navigatie-ontwerp, informatie-ontwerp. Waar staan de elementen voor het beste effect?
  • Surface plane (oppervlak):The five planes of user experience by Jesse James Garrett
    afbeeldingen en tekst.

Wat aan dit lijstje opvalt is dat user experience design heel breed is. Bijna alle aspecten van ontwerp komen aan bod. Dat is ook logisch als je erover nadenkt, want wat je gebruiker op je website ziet en ervaart bepaalt zijn emotionele beleving. Wat je verstaat onder user experience design is dus afhankelijk van wat je eigen visie.

De elementen van user experience van Jesse James Garrett

wat betekent het voor mij?

Voor mij is user experience design een proces waarbij onderzoek naar gedrag, conceptueel ontwerp en invloedrijke communicatie een rol spelen waarin je ontwerpt voor de beleving van gebruikers gebaseerd op hun behoeften, emoties en gedrag. Vertaald naar het model van Garrett komt dat neer op onderzoeken en ontwerpen binnen de strategie-, kader-, structuur- en skelet-vlakken.

Waarom zo enthousiast?

Nu gaat deze hele post over mijn enthousiasme voor user experience design. Het is ongenuanceerd positief, omdat ik vind dat dat soms moet. Maar waarom ben ik juist over UX design nou zo enthousiast? Dat is omdat het perfect past bij mijn talenten, vaardigheden en interesses.

Talent: Beelddenker

Ik ben een beelddenker. Mijn motor brandt het best op ideeën, die ik voor me zie en voor mij gaan leven. Hele films kan ik in detail afspelen in mijn hoofd – een nuttige tijdsbesteding als je urenlang op de achterbank van een auto zit tijdens vakanties. En vanaf het moment dat ik kan schrijven, schrijf ik mijn ideeën en verhalen op. Mijn hele leven schrijf ik al verhalen en verhaaltjes, zelf verzonnen of gebaseerd op feiten, zoals werkstukken op school.

Maar soms zijn woorden niet de juiste vorm voor ideeën. Soms is een ontwerp beter. Als kind deed ik dat natuurlijk door te tekenen, maar vanaf mijn 15e begon ik dat steeds meer in de vorm van ontwerpen, schetsen en schema’s te doen. Mijn tienerkamer hing vol posters van de Spice Girls, Backstreet Boys en paarden, maar mijn bureautje lag vol met papier – aantekeningen voor school, schetsblokken, kladjes, door mijzelf opgezette leerschema’s en planningen, overzichten, roosters. Als ik nu naar mijn eettafel kijk ziet die er ongeveer hetzelfde uit als ik aan het werk ben: kladjes, losse velletjes uit de scheurkalender met op de achterkant overzichten, planningen, schetsen, uitwerkingen voor Wie is de Mol? (wie had met wie een bondje?) en schrijfblokken.

Voor een ultieme beelddenker als ik is het een eerste levensbehoefte om orde in die ideeënchaos te scheppen. Daarvoor heb ik een structuur nodig. User experience design geeft mij die structuur. Concepten voor applicaties leer ik door middel van UX design op een structurele manier uit te werken zodat ik een ander over mijn idee kan vertellen. User experience design is voor mij een ideale manier om mijn creativiteit te communiceren.

Vaardigheden: Uitgekeken op ‘gewoon’ design

Na mijn Master communicatiewetenschap wilde ik graag creatief werk doen en koos ervoor om zelfstandig ontwerper te worden. Ik wilde wel graag iets met user experience design doen, maar wist niet goed hoe. Ik deed dus vooral grafisch ontwerp, waar ik na een tijdje echt op uitgekeken was, omdat ik daar vanaf mijn 15e ook al mee bezig was. Ik wilde mijn ontwerpen ook juist onderzoeken en kunnen onderbouwen. En met grafisch ontwerp liep ik vooral tegen het probleem aan dat mensen iets mooi vinden of niet. En wat ik mooi vind strookt niet altijd met wat de klant mooi vindt. Over smaak valt te twisten.

Ik zocht dus een andere uitdaging. Dat werd user experience design. Ik wil design maken waar mensen ook echt wat mee kunnen in plaats van dat het alleen maar mooi is. Het moet ook nuttig zijn en voordelen hebben. Met user experience design kan ik dat. Het is design bedoeld voor gebruik, design bedoeld voor mensen. Het is niet alleen mooi, maar ook nuttig. Mijn hart gaat er sneller van kloppen. Mijn uitdaging is om overzicht te creëren, om alle elementen in kaart te brengen en te ontwerpen die de user experience van gebruikers beïnvloeden.

Interesses: Digitaal

Ik moest altijd weten hoe iets werkte. Mijn favoriete computerspelletjes waren vroeger van die educatieve spellen die je iets moesten leren. The way things work was bijvoorbeeld een van mijn favorieten, net als Gizmos & Gadgets. Vooral de voertuigen die je daarbij in elkaar moest zetten vond ik gaaf. Toen mijn Gameboy stuk ging wilde ik hem per se open maken om te zien wat er in zat. Dat er vooral printplaatjes in zaten was wel een teleurstelling.

Digitale systemen heb ik altijd willen doorgronden. Ik wil gewoon precies weten wat ik ergens mee kan en hoe ik dat dan doe. Door deze ongebreidelde nieuwsgierigheid en mijn zelflerende aard kon ik mezelf programma’s als Photoshop, Illustrator en Indesign leren. Dankzij allerlei gave boeken over user experience design leerde ik mezelf bepaalde tools aan. Uit een vergaand enthousiasme en een diep verlangen om op die manier te kunnen ontwerpen.

De voordelen van user experience design

Eén van de dingen die me het meest aanspreekt aan user experience design is de toegevoegde waarde ervan. Het is belangrijk, het kan het verschil maken tussen top of flop. Met UX design kan ik als ontwerper het verschil maken. Hieronder nog een aantal voordelen.

Probleemoplossend denken en werken

Bij het ontwerpen en ontwikkelen van producten heb je één zekerheid: je zult tegen problemen aanlopen. Zo kun je er tijdens de laatste fase van de ontwikkeling achter komen dat er nog het één en ander schort aan je product.

Een voorbeeld. Bij het maken van een klantenportal zijn jullie een aantal belangrijke opties in het aanmeldformulier vergeten. Geen heel groot probleem, zul je bij jezelf denken. Na implementatie blijkt echter dat over deze opties per week 5 vragen van klanten binnenstromen die zich daardoor niet kunnen aanmelden. Er moeten specialistische kennis en vaardigheden aan te pas komen om de opties aan het aanmeldformulier toe te voegen. Resultaat: extra uren, extra kosten en extra frustratie. En in het slechtste geval reputatieschade. Stel, je had in de eerste fase van het project gebruikers gevraagd wat ze verwachten van een aanmeldformulier, dan had je die opties ook in het formulier opgenomen en was het traject nu afgerond tot volle tevredenheid van beide partijen.

Bepaalde problemen, zoals dit voorbeeld, kun je heel goed in een eerdere fase van het project oplossen. Vooral als je in gesprek gaat met de eindgebruikers van je product. Zij leveren je gegarandeerd waardevolle inzichten en ideeën op. Ook het testen van een prototype van je product kan je veel opleveren en in een latere fase van het project kan het je ruimte opleveren. User experience design stelt je dus in staat om problemen in het ontwikkeltraject vroegtijdig op te lossen.

Betere Communicatie binnen het team

Het traject van user experience design begin je met onderzoek naar je gebruiker en wat hij vindt. De resultaten van je onderzoek communiceer je natuurlijk naar de rest van het ontwikkelteam, maar niet in een vuistdik rapport. Zoals je bij alle vormen van communicatie rekening houdt met je doelgroep, geldt dat voor de resultaten van gebruikersonderzoek ten behoeve van de ontwikkeling van een product al helemaal.

De resultaten van je onderzoek vertaal je in UX deliverables. Denk hierbij aan persona’s, scenario’s, taakanalyses, experience modellen, customer journeys, sitemaps. De vorm die je kiest moet passen bij je doel en je doelgroep. Met deze UX deliverables breng je je gebruikers tot leven voor je teamgenoten. Zo is het gemakkelijker om tijdens het ontwerpen en ontwikkelen de eindgebruiker in het achterhoofd te houden. En alle neuzen van het team staan dezelfde kant op, een belangrijk voordeel.

Ideeën en inzichten opdoen

Door gegevens over gebruikers te verzamelen en hun gedrag te observeren doe je veel inzichten op als ontwerper. Het onderzoeksgedeelte van user experience design is dus iets wat je zeker niet moet overslaan. Je leert voor wie je het product ontwerpt maar ook voor welk soort gedrag je het product moet ontwerpen. Als je bijvoorbeeld een nieuw concept wil ontwerpen zul je je gebruikers moeten leren hoe het werkt en wat ze ermee kunnen. Ontwerp je volgens een bestaand concept? Wil je je daarbij houden aan de bestaande conventies of (deels) nieuwe regels introduceren? Het zijn vragen die tijdens het user centered design proces allemaal voorbij komen.

Door je te verdiepen in de gebruiker kun je antwoorden op deze vragen vinden. Waar heeft de gebruiker behoefte aan? Wat doet hij nu om zijn doel te bereiken? Natuurlijk kun je er tijdens het onderzoek ook achterkomen dat de gebruiker helemaal geen behoefte heeft aan jouw idee. Dat is een fikse teleurstelling, maar niet onoverkomelijk. Want wie weet ontdek je juist latente behoeften waar nog niemand een product voor ontwikkeld heeft. Blijf doorvragen en onderzoeken, je weet nooit wat je ontdekt.

Creëer een positief imago

Door tijdens het ontwerpen en ontwikkelen van een product steeds je gebruiker in je achterhoofd te houden maak je de kans op een positieve gebruikersgerichte ervaring groter. Een ervaring met een digitaal product die soepel verloopt wordt gezien als positiever, blijkt uit onderzoek. Je gebruiker heeft dan dus een positiever beeld van jouw product en organisatie en zal sneller aan jou denken om zijn behoefte te vervullen of zijn vraag te beantwoorden. Iedereen wil tevreden klanten. Met user experience design is de kans daarop het grootst.

Het belangrijkste punt!

Ik sluit af met het belangrijkste belang van user experience design. Dat is namelijk dat je weet dat je eindgebruikers je product ook daadwerkelijk kunnen gebruiken. Het lijkt mij een belang waar je niet omheen kunt.

Met het belangrijkste punt ben ik aan het eind gekomen van mijn ongenuanceerde lofzang op user experience design. Niet alles is altijd positief, maar soms is het gewoon lekker om ergens enthousiast en positief over te zijn. Vooral als datgene user experience design is. 🙂

Bronnen

Garrett, J.J. (2011). The Elements of User Experience: User-Centered Design for the Web and Beyond. Berkeley, CA: New Riders.

Website van Jesse James Garrett, auteur van The elements of User Experience

Laura Schoenmakers

Door Laura Schoenmakers

Laura Schoenmakers is gefascineerd door verhalen. Op deze site schrijft ze blogs, essays, columns en recenseert boeken en theatervoorstellingen. Als online copywriter werkt ze voor haar freelance onderneming Content & Stories. Ook adviseert ze over online content, websites en storytelling voor ondernemers. Daarnaast volgt ze een opleiding tot theaterregisseur. In haar vrije tijd doet ze aan acteren, zingen, lezen, sporten en wandelen in de natuur.