Categorieën
Columns Schrijver

Sweeney

We werken aan The Ballad of Sweeney Todd. Retemoeilijk voor veel mensen, spannend voor mij. Ik wil dat verhaal van Sweeney wel vertellen. Hij is een bloeddorstige moordenaar, maar heeft een missie. Hij wil wraak nemen op de man die hem zijn vrouw en dochter heeft afgenomen. En daarvoor moet hij eerst oefenen. Veel oefenen. Daarom komt geen man meer levend uit zijn barbiersboetiek. Je bent geofferd voor de zoete wraak, daar moet je het maar mee doen.

Het nummer werd geschreven door Stephen Sondheim, een muzikaal genie (vind ik). Deze componist en liedschrijver zette liever acteurs in voor zijn rollen dan geschoolde zangers. Een unieke keus. En met nummers als The Ballad of Sweeney Todd is dat zeker goed. Het is het begin van de musical. Het publiek zit in afwachting klaar: wat gaat deze avond brengen? De muziek zet in, de sfeer is gelijk gezet en spannend. Dan de eerste regel: ‘Attend the tale of Sweeney Todd’. Ja, mensen, luister goed. Dit is het verhaal van Sweeney Todd. Hij zag er heel anders uit dan andere barbiers. Bleek als een pasgewassen linnen laken en hij keek wat zonderling uit zijn ogen. Alsof hij op twee plaatsen tegelijk is. Met zijn rechterhersenhelft in de hel en met zijn linker in het Londen van Jack the Ripper. Zo stel ik me Sweeney voor.

Maar Sweeney was niet altijd zo. Hoe is hij zo geworden? En waarom? Wat is zijn verhaal? In The Ballad of Sweeney Todd leiden we het verhaal in. Wij – de zangers, de spelers – vertellen jullie – het publiek – dat dit het verhaal van Sweeney is. De bloedbarbier van Fleet Street, zoals de Nederlandse vertaling zegt.

Dit is zoals ik het zie. Maar als je 25 mensen hebt, plus een dirigent, een regisseur en een repetitor, dan krijg je bijna 30 versies van het verhaal. En dus 30 versies van Sweeney. Iets wat je eigenlijk niet wil. Daarom moeten wij – de zangers – kiezen hoe we het verhaal vertellen. En dat vind ik heel erg leuk. Het is waar ik goed in ben, want ik begon ooit op mijn 8e verjaardag met de analyse van Go West door de Pet Shop Boys. Ik weet het, ik weet het. Maar zie het zo: mijn muzieksmaak is wel een stuk beter geworden sinds die tijd.

Nu denk ik dat je eigenlijk met een groep zangers/spelers moet afspreken hoe je het verhaal van Sweeney gaat vertellen. Je kunt op zo veel nadruk leggen. Je kunt het verhaal vertellen aan het publiek of aan elkaar. Je kunt de nadruk beurtelings leggen op elk woord in de zin. Maar ik twijfel of wij als spelers die keuze moeten maken. Ik denk dat de regisseur en de dirigent die keuze moeten maken. Als je het aan de spelers overlaat, krijg je alsnog 25 verschillende verhalen. En lang niet elke zanger wil die keuze maken. Sommige mensen vinden het gewoon goed zoals het is, het hoeft voor hen niet beter. Maar als het aan mij ligt, moet het wél beter.

We moeten dat verhaal vertellen. Een spannend verhaal met diepere lagen. Bijna fluisterend lokken we het publiek mee naar Londen, om vervolgens in enkele coupletten een mysterieus figuur te scheppen. Hij ziet er wat vreemd uit, maar hij heeft wel een barbierszaak met chique klanten (‘fancy clients of good renown’, zoals de tekst zegt) en hij is ontzettend proper. Maar toch is hij een wraaklustige man. Dat contrast zit boordevol spanning.

Vervolgens bouwen we de spanning verder op. Want vinden we Sweeney stiekem niet een beetje cool? We zingen immers ‘swing your razor wide, Sweeney. Hold it to the skies! Freely flows the blood of those who moralize!’. Dat klinkt toch haast als een ode aan Sweeney? We bewonderen hem dus ook om zijn moed om wraak te nemen, hoewel we dat lastig vinden om te zeggen. Eindelijk iemand die op durft te staan tegen de heersende macht, hoera! Maar tegelijk zijn we ook bang voor hem: ‘no one can help. Nothing can hide you. Isn’t that Sweeney there beside you?’. Je wil echt absoluut niet het volgende slachtoffer worden van Sweeney. No way. Dan maar ongeschoren.

Tot slot is Sweeney een op-en-top tragisch figuur. Want hij wenst hartgrondig dat hij ergens anders was dan in Londen, huilt om het verleden, kust zijn scheermes en hoort muzieknoten die niemand anders hoort. Ergens hebben we ook medelijden met hem. Want wat weerhoudt hem ervan te leven zoals ieder ander? Waarom koopt hij geen schattig boerderijtje op het Engelse platteland en gaat hij Britse detectives schrijven? Omdat hij Sweeney is. En wellicht laten wij zangers zien dat hij ook maar een mens is en dat wij het – net als hij – gewoon niet zo goed weten.

Sweeney is barbier, werkt OCD-achtig netjes – wat wij goed vinden -, houdt er een karig huishouden op na, heeft veel chique klanten en een goede reputatie. Maar toch is hij de bloedbarbier van Fleet Street. Bewonder je hem om zijn doelbewustheid? Jazeker! Wij mensen blijven toch op een fundamenteel niveau ook barbaren. Op een diep vlak, wat we ons totaal niet durven te realiseren, benijden we Sweeney. Wij willen ook wraak! Wraak durven nemen! Maar hij mag het voor ons doen, we bewonderen hem erom. Maar tegelijk is hij ook meelijwekkend met zijn obsessieve wraakoefening.

Het nummer eindigt met een oproep in forte: ‘luister naar het verhaal van Sweeney Todd’. Met die oproep willen we het publiek vrij laten zelf een invulling te kiezen voor Sweeney. Wat vinden zij? Vinden zij Sweeney bloeddorstig? Wraaklustig? Meelijwekkend? Of bewonderenswaardig? Eigenlijk laat Sondheim in The Ballad of Sweeney Todd zien dat niemand puur goed of puur slecht is. Dat Sweeney naast een moordmachine ook een liefhebbende man was. Iemand die je misschien wel durft te bewonderen om zijn dapperheid? Als zangers geven wij het publiek de mogelijkheden. Het publiek hoeft alleen maar te luisteren, te kijken en door te halen wat niet van toepassing is.

Foto door Ming Jun Tan via Unsplash.

Laura Schoenmakers

Door Laura Schoenmakers

Laura Schoenmakers is gefascineerd door verhalen. Op deze site schrijft ze blogs, essays, columns en recenseert boeken en theatervoorstellingen. Als online copywriter werkt ze voor haar freelance onderneming Content & Stories. Ook adviseert ze over online content, websites en storytelling voor ondernemers. Daarnaast volgt ze een opleiding tot theaterregisseur. In haar vrije tijd doet ze aan acteren, zingen, lezen, sporten en wandelen in de natuur.